Concurrentiebeding in een zzp-contract: mag een opdrachtgever dat opleggen?

Regelmatig krijgen zzp'ers een contract voorgelegd met daarin een concurrentiebeding of exclusiviteitsbeding: een bepaling die u verbiedt om tijdens (of soms zelfs na) de opdracht voor concurrenten van de opdrachtgever te werken. Anders dan bij werknemers is de juridische positie van zzp'ers hier wezenlijk anders, en dat heeft grote gevolgen voor uw eigen risico.

Het verschil met het arbeidsrechtelijke concurrentiebeding

Voor werknemers regelt artikel 7:653 van het Burgerlijk Wetboek specifieke voorwaarden waaronder een concurrentiebeding geldig is, inclusief mogelijkheden voor de rechter om het beding te matigen of te vernietigen. Dit artikel is geschreven voor de arbeidsovereenkomst en is niet automatisch van toepassing op een overeenkomst van opdracht, zoals de meeste zzp-contracten dat zijn. Tussen ondernemers onderling geldt in beginsel gewone contractvrijheid: een opdrachtgever mag u dus in principe vragen om een concurrentie- of exclusiviteitsbeding te accepteren, en zonder de specifieke wettelijke bescherming die werknemers genieten.

Waarom een concurrentiebeding uw DBA-risico vergroot

Hier wringt de schoen: het hele fundament van zelfstandig ondernemerschap is dat u vrij bent om voor meerdere opdrachtgevers te werken en zelf uw klantenkring opbouwt. Een streng concurrentiebeding dat u verbiedt om voor vergelijkbare opdrachtgevers te werken, ondermijnt precies dat uitgangspunt. De Belastingdienst kan een dergelijke bepaling daarom aanmerken als een signaal van schijnzelfstandigheid: het gedrag lijkt meer op een exclusieve arbeidsrelatie dan op zelfstandig ondernemerschap. Om deze reden sluiten de meeste door de Belastingdienst beoordeelde modelovereenkomsten een concurrentiebeding juist uitdrukkelijk uit.

Wat kunt u wel accepteren?

Er is een verschil tussen een breed concurrentiebeding en een specifieke, redelijke geheimhoudings- of relatiebeding:

• Geheimhoudingsbeding: u mag vertrouwelijke bedrijfsinformatie van de opdrachtgever niet delen met derden. Dit tast uw ondernemerschap niet aan en is volledig gebruikelijk.
• Relatiebeding: u mag tijdens de opdracht niet actief cliënten van de opdrachtgever benaderen om zelf zaken mee te doen. Dit is beperkter dan een volledig concurrentiebeding en over het algemeen minder risicovol.
• Volledig concurrentiebeding: u mag helemaal niet voor vergelijkbare bedrijven of in dezelfde branche werken, vaak ook na afloop van de opdracht. Dit is het meest risicovol voor uw zelfstandige status.

Wat te doen als een opdrachtgever een concurrentiebeding voorlegt?

Ga het gesprek aan: leg uit dat een streng concurrentiebeding niet past bij een overeenkomst van opdracht en dat het juist het risico op een DBA-controle voor beide partijen vergroot. Stel als alternatief een geheimhoudings- of relatiebeding voor. Weigert de opdrachtgever hierin mee te gaan, weeg dan zorgvuldig af of de opdracht dit risico waard is, en overweeg om juridisch advies in te winnen voordat u tekent.

Wat hoort er in uw eigen contract?

Gebruik bij het opstellen van uw eigen overeenkomst de modelovereenkomst generator, die contracten samenstelt zonder een concurrentiebeding, in lijn met de DBA-criteria. Raadpleeg ook onze bredere Wet DBA-gids voor de volledige set criteria waar de Belastingdienst naar kijkt.

Een voorbeeld uit de praktijk

Stel: een marketingbureau vraagt een freelance copywriter om een contract te tekenen waarin staat dat de copywriter gedurende de gehele looptijd van de opdracht, én tot een jaar daarna, niet voor enige andere partij in de marketingsector mag werken. Dit is een breed, stevig concurrentiebeding dat feitelijk de hele beroepsuitoefening van de copywriter blokkeert. In een onderhandeling zou de copywriter kunnen voorstellen om dit te beperken tot een relatiebeding: geen rechtstreekse benadering van de specifieke klanten van het bureau tijdens de opdracht, zonder een algeheel verbod om voor andere marketingbureaus te werken. Deze aanpassing beschermt het gerechtvaardigde belang van de opdrachtgever (het niet verliezen van klanten aan de eigen ingehuurde freelancer), zonder het ondernemerschap van de copywriter onnodig te beperken.

Onderhandelen zonder de relatie te schaden

Het ter discussie stellen van een concurrentiebeding hoeft niet confronterend te zijn. Leg uit dat u als zelfstandig ondernemer nu eenmaal voor meerdere opdrachtgevers werkt, en dat dit ook in het belang van de opdrachtgever is: het toont aan dat er geen sprake is van een verkapt dienstverband, wat bij een DBA-controle ook voor de opdrachtgever zelf risico's kan opleveren.

Veelgestelde vragen

Mag een opdrachtgever mij verplichten een concurrentiebeding te tekenen?

Juridisch gezien wel, omdat contractvrijheid geldt tussen ondernemers. Praktisch gezien vergroot dit wel uw DBA-risico aanzienlijk.

Is een concurrentiebeding in een zzp-contract even streng gereguleerd als bij werknemers?

Nee, artikel 7:653 BW (met specifieke bescherming en matigingsmogelijkheden) is geschreven voor arbeidsovereenkomsten en is niet automatisch van toepassing op een overeenkomst van opdracht.

Wat is het verschil tussen een concurrentiebeding en een geheimhoudingsbeding?

Een geheimhoudingsbeding beschermt vertrouwelijke informatie en tast uw ondernemerschap niet aan. Een concurrentiebeding beperkt voor wie u mag werken, wat wél een DBA-risico met zich meebrengt.

Kan ik een getekend concurrentiebeding later laten toetsen?

Dat kan, maar de bescherming die voor werknemers geldt is niet automatisch van toepassing. Raadpleeg een jurist om uw specifieke situatie te beoordelen.

---

Dit artikel is bedoeld als algemene informatie en vormt geen juridisch advies. Raadpleeg bij twijfel over een specifiek beding altijd een jurist.