Handhaving Wet DBA in 2026: wat is er veranderd?

Van 2016 tot en met 2024 handhaafde de Belastingdienst nauwelijks op schijnzelfstandigheid, op evidente kwaadwillendheid na. Dit handhavingsmoratorium is per 1 januari 2025 definitief opgeheven. Sindsdien beoordeelt de fiscus arbeidsrelaties weer volgens de normale regels van de loonbelasting, met terugwerkende kracht tot die datum.

Tegelijk heeft het kabinet, na politieke druk vanuit de Tweede Kamer, de overgang bewust zacht laten landen: de coulante aanpak voor het opleggen van boetes is verlengd tot eind 2026, juist omdat de opvolgende wetgeving (de Wet VBAR en de Zelfstandigenwet) nog niet volledig is uitgekristalliseerd.

In de praktijk begint de Belastingdienst in 2026 doorgaans niet direct met een boekenonderzoek, maar met een bedrijfsbezoek. Op basis daarvan kan alleen een waarschuwing volgen; een daadwerkelijke naheffing vereist een formeel boekenonderzoek. Sectoren waar het risico op schijnzelfstandigheid statistisch hoger ligt — zoals zorg, bouw en ICT — krijgen naar verhouding meer aandacht.

Belangrijk detail: sinds 6 september 2024 beoordeelt de Belastingdienst geen nieuwe modelovereenkomsten meer en verlengt zij bestaande overeenkomsten niet. Een goedgekeurde modelovereenkomst is dus geen garantie meer voor de toekomst — de fiscus toetst steeds vaker aan de praktijk (hoe wordt er daadwerkelijk gewerkt) in plaats van alleen aan de papieren afspraak.

Voor 2026 geldt dat de Belastingdienst geen verzuimboetes oplegt voor schijnzelfstandigheid, tenzij sprake is van kwaadwillendheid of ernstige nalatigheid. Een naheffing van loonheffingen en premies kan echter wel degelijk volgen, met terugwerkende kracht tot 1 januari 2025. Dat risico ligt in de eerste plaats bij de opdrachtgever, die als inhoudingsplichtige wordt aangeslagen.

• Geen verzuimboete bij eerste constatering, behalve bij evidente kwaadwillendheid.
• Naheffing loonheffingen mogelijk vanaf 1 januari 2025.
• Reeds goedgekeurde modelovereenkomsten (van vóór 6 september 2024) blijven bruikbaar tot uiterlijk 31 december 2029, mits er ook daadwerkelijk conform wordt gewerkt.

Omdat de Belastingdienst steeds meer naar de feitelijke werksituatie kijkt in plaats van alleen naar de tekst van het contract, is het belangrijk dat je overeenkomst én de praktijk op elkaar aansluiten. Onze generator stelt contracten samen op basis van door de Belastingdienst gepubliceerde DBA-criteria en signaleert bepalingen die in de praktijk vaak tot discussie leiden — dit is een hulpmiddel gebaseerd op de geldende criteria, geen garantie en geen vervanging voor juridisch advies.