Overeenkomst van opdracht: betekenis, wettelijke regels en wat erin hoort

Artikel 7:400 van het Burgerlijk Wetboek omschrijft de overeenkomst van opdracht als de overeenkomst waarbij de ene partij, de opdrachtnemer, zich tegenover de andere partij, de opdrachtgever, verbindt om werkzaamheden te verrichten, anders dan op grond van een arbeidsovereenkomst. De wet sluit een aantal vormen uit die een eigen regeling hebben, zoals het tot stand brengen van een werk van stoffelijke aard (aanneming van werk), bewaarneming en vervoer.

In de praktijk worden de termen overeenkomst van opdracht en opdrachtovereenkomst door elkaar gebruikt; ze betekenen hetzelfde. Het is de meest gebruikte overeenkomst voor zzp’ers en freelancers: advies, IT, zorg, onderwijs, ontwerp, interim-management en veel andere diensten vallen eronder.

• Zorg van een goed opdrachtnemer (art. 7:401 BW): je moet het werk zorgvuldig en vakkundig doen. In beginsel is dat een inspanningsverplichting, geen garantie op een resultaat.
• Aanwijzingen (art. 7:402 BW): je volgt aanwijzingen van de opdrachtgever over de uitvoering op, als die tijdig worden gegeven en verantwoord zijn. Dat is iets anders dan gezag zoals een werkgever dat heeft.
• Persoonlijke uitvoering (art. 7:404 BW): is de opdracht gegeven met het oog op een bepaalde persoon, dan voert die het werk zelf uit, maar mag hij onder eigen verantwoordelijkheid anderen inschakelen, tenzij uit de opdracht iets anders volgt.
• Loon (art. 7:405 BW): is er geen bedrag afgesproken, dan geldt het gebruikelijke of anders een redelijk loon.
• Onkosten (art. 7:406 BW): kosten die je redelijkerwijs maakt voor de opdracht en die niet in je loon zitten, kun je in beginsel bij de opdrachtgever declareren, tenzij jullie anders afspreken.
• Opzegging (art. 7:408 BW): de opdrachtgever kan in beginsel altijd opzeggen; de opdrachtnemer die beroeps- of bedrijfsmatig werkt alleen onder voorwaarden. Tussen professionele partijen mag je daarvan afwijken.

De wettelijke regels zijn grotendeels aanvullend recht: ze gelden alleen als jullie niets anders afspreken. Dat is handig, want je kunt de overeenkomst op je opdracht afstemmen. Het betekent ook dat de wet veel open laat: hoe hoog je tarief is, wanneer je factureert, wat je aansprakelijkheid is, wie eigenaar wordt van wat je maakt en hoe jullie de samenwerking beëindigen.

Voor zzp’ers komt daar de Wet DBA bij. De overeenkomst moet laten zien dat je zelfstandig werkt: dat je zelf bepaalt hoe je het werk doet, dat je je kunt laten vervangen, dat je je eigen middelen gebruikt en dat je ondernemersrisico draagt. De Belastingdienst en de rechter kijken daarbij niet alleen naar het papier, maar vooral naar de praktijk.

• De partijen, met KvK-gegevens.
• Een concrete omschrijving van de opdracht en, waar mogelijk, wat je oplevert.
• Looptijd, of de opdracht eindigt bij oplevering, en de opzegregeling.
• Tarief of vaste prijs, facturering en betaaltermijn.
• Zelfstandige uitvoering, vervanging en eigen middelen.
• Aansprakelijkheid en verzekering.
• Geheimhouding, intellectueel eigendom en, als je persoonsgegevens verwerkt, een verwerkersovereenkomst.
• Toepasselijk recht en wat jullie doen bij een geschil.

Lever je een tastbaar werk op, zoals een verbouwing of een gemaakt meubel, dan past aanneming van werk (art. 7:750 BW) beter: daar beloof je een resultaat. Werk je onder leiding en toezicht van de opdrachtgever, als onderdeel van diens organisatie en zonder echte eigen ruimte, dan kan de overeenkomst in werkelijkheid een arbeidsovereenkomst zijn, ook als er “overeenkomst van opdracht” boven staat. Het label beslist niet; de inhoud en de uitvoering wel.

Een goede overeenkomst van opdracht is meestal twee tot vier pagina’s. Lang genoeg om de belangrijke punten te regelen, kort genoeg om door beide partijen gelezen en begrepen te worden. Werk je vaker voor dezelfde opdrachtgever, overweeg dan een raamovereenkomst met per opdracht een korte opdrachtbevestiging.

• Geen omschrijving van de opdracht, alleen een functienaam. Daarmee lijkt de overeenkomst op een arbeidscontract.
• Geen opzegregeling, waardoor de wettelijke regeling geldt: de opdrachtgever kan altijd opzeggen, jij vaak niet.
• Een doorlopende inzet zonder einddatum of afgebakend resultaat, jarenlang verlengd zonder nieuwe afspraken.
• Werkinstructies, werktijden en een vaste werkplek die precies gelijk zijn aan die van werknemers.
• Geen afspraken over intellectueel eigendom, terwijl je software, teksten of ontwerpen maakt.