Overeenkomst van opdracht opzeggen: regels, opzegtermijn en schadevergoeding

Artikel 7:408 lid 1 BW bepaalt dat de opdrachtgever de overeenkomst van opdracht te allen tijde kan opzeggen. Dat geldt in beginsel ook als de opdracht voor een bepaalde tijd is aangegaan. Achtergrond is dat een opdracht berust op vertrouwen: een opdrachtgever moet niet gedwongen worden met iemand door te werken in wie hij geen vertrouwen meer heeft.

Voor de opdrachtnemer ligt het strenger. Wie de overeenkomst is aangegaan in de uitoefening van een beroep of bedrijf, zoals een zzp’er, kan volgens artikel 7:408 lid 2 BW alleen opzeggen als de overeenkomst voor onbepaalde tijd is aangegaan en niet eindigt door het voltooien van de opdracht, of als er gewichtige redenen zijn.

De wet geeft geen lijst. Het hangt af van de omstandigheden. Denk aan een opdrachtgever die blijft vasthouden aan aanwijzingen die je op redelijke gronden niet wilt of kunt uitvoeren, aan structureel niet betalen, of aan een vertrouwensbreuk waardoor verder samenwerken redelijkerwijs niet meer van je kan worden verwacht. Zeg in zo’n geval schriftelijk op en leg uit waarom.

Ook als je zelf niet mag opzeggen, kun je bij een ernstige tekortkoming van de opdrachtgever de overeenkomst ontbinden. Daarvoor is in de regel eerst een ingebrekestelling nodig: je geeft de opdrachtgever schriftelijk een redelijke termijn om alsnog na te komen, bijvoorbeeld om openstaande facturen te betalen. Blijft nakoming uit, dan kun je ontbinden. Leg deze stappen zorgvuldig vast.

Tussen professionele partijen mag je van deze regels afwijken (artikel 7:413 BW). Alleen een opdrachtgever die een consument is, kan niet het recht worden ontnomen om altijd op te zeggen. Voor zzp-opdrachten tussen ondernemers kun je dus zelf afspreken hoe en wanneer partijen kunnen opzeggen.

Doe je dat niet, dan geldt de wettelijke regeling: je opdrachtgever kan morgen stoppen, terwijl jij bij een opdracht voor bepaalde tijd vastzit. Een duidelijke opzegregeling beschermt beide partijen en voorkomt discussie.

• Een wederzijdse opzegtermijn, bijvoorbeeld een of twee maanden, of een termijn die past bij de looptijd van de opdracht.
• Een regeling voor tussentijdse beëindiging bij een opdracht voor bepaalde tijd, eventueel met een vergoeding.
• Directe beëindiging bij faillissement of ernstige tekortkoming, na een ingebrekestelling met een redelijke hersteltermijn.
• Afspraken over betaling van het werk tot de einddatum, en over overdracht van wat je al hebt gemaakt.

Dat de opdrachtgever mag opzeggen, betekent niet dat dat altijd zonder gevolgen is. De opdrachtgever blijft gebonden aan de redelijkheid en billijkheid. In de rechtspraak is aangenomen dat een opzegging onder omstandigheden tot een verplichting tot schadevergoeding kan leiden, bijvoorbeeld als de opdrachtnemer erop mocht vertrouwen dat de opdracht zou doorlopen en daarvoor investeringen heeft gedaan. Hoe dat uitvalt, hangt sterk af van het geval.

Ook regelt de wet wat er met het loon gebeurt als een opdracht tussentijds eindigt. Is het loon afhankelijk van het voltooien van de opdracht, dan heeft de opdrachtnemer in beginsel recht op een redelijk deel van het loon (art. 7:411 BW). Bij een uurtarief factureer je de gewerkte uren.

Let op dat je opzegregeling niet lijkt op een ontslagregeling uit het arbeidsrecht. Bepalingen als “na een proeftijd van twee maanden” of een opzegtermijn die meegroeit met het aantal dienstjaren passen bij een dienstverband, niet bij een opdracht. Houd het zakelijk: een opzegtermijn, beëindiging bij oplevering en een regeling bij tekortkomingen.

Een eenvoudige, evenwichtige bepaling kan er zo uitzien: “Elke partij kan deze overeenkomst schriftelijk opzeggen met inachtneming van een opzegtermijn van één maand. Elke partij kan de overeenkomst met onmiddellijke ingang schriftelijk beëindigen als de andere partij failliet wordt verklaard of surseance van betaling aanvraagt, of een wezenlijke verplichting niet nakomt en dat ook na een schriftelijke ingebrekestelling met een redelijke termijn niet herstelt. Bij beëindiging betaalt de opdrachtgever het tot de einddatum verrichte werk.”

Pas de termijn aan de opdracht aan. Bij een korte opdracht van een paar weken is een opzegtermijn van een maand niet logisch; dan kun je beter afspreken dat de opdracht eindigt bij oplevering, met een regeling voor tussentijds stoppen.