Maatschap en de Wet DBA: samenwerken als zzp’ers zonder verborgen dienstverband

Een maatschap is een overeenkomst waarbij twee of meer personen zich verbinden om iets in gemeenschap te brengen, met het doel het voordeel dat daaruit ontstaat met elkaar te delen (artikel 7A:1655 BW). Je brengt bijvoorbeeld arbeid, kennis, klanten of geld in, en je deelt de winst. De maatschap wordt traditioneel gebruikt door vrije beroepen, zoals huisartsen, fysiotherapeuten, advocaten en accountants. De vennootschap onder firma (vof) is een bijzondere vorm voor het uitoefenen van een bedrijf onder een gezamenlijke naam.

Een maatschap of vof is op zichzelf geen rechtspersoon. De maten blijven zelf ondernemer en zijn, afhankelijk van de vorm, ook zelf aansprakelijk voor verplichtingen van het samenwerkingsverband.

Er wordt al jaren gewerkt aan een modernisering van het recht voor personenvennootschappen, waaronder de maatschap. Controleer daarom bij het opzetten of herzien van een samenwerkingsverband welke regels op dat moment gelden. Voor de beoordeling onder de Wet DBA verandert dat weinig: daar draait het altijd om de feitelijke verhoudingen tussen de mensen die het werk doen en de partij waarvoor zij werken.

Niet iedereen die “maat” wordt genoemd, is in werkelijkheid een maat. Als iemand geen echte zeggenschap heeft, geen deel heeft in winst én verlies, een vaste vergoeding krijgt los van het resultaat en werkt onder leiding van de andere maten, dan lijkt de verhouding op een arbeidsovereenkomst. De naam van de overeenkomst verandert daar niets aan: zoals de Hoge Raad in het Deliveroo-arrest benadrukte, gaat het om de feitelijke rechten en plichten.

Vooral bij “junior-maten” of instapconstructies is dit een aandachtspunt. Zorg dat de positie van elke maat echt ondernemerschap inhoudt: meebeslissen, delen in het resultaat en meedragen in het risico.

Werken zzp’ers samen in een maatschap of vof en sluit het samenwerkingsverband de overeenkomst met de opdrachtgever, dan blijft de vraag of de mensen die het werk doen in de praktijk onder gezag van die opdrachtgever werken. Een maatschap tussen de werkers verandert niets aan een gezagsverhouding met de opdrachtgever.

Nog gevoeliger is een maatschap of samenwerkingsverband waarin de opdrachtgever zelf ook deelneemt. Als die constructie vooral dient om werk dat in loondienst zou passen buiten de loonheffingen te houden, zal de Belastingdienst door de vorm heen kijken. Kijk daarom niet naar het label, maar naar wie bepaalt hoe het werk gaat, wie het risico draagt en wie de winst krijgt.

• De maten werken ieder als ondernemer, met eigen klanten of een gezamenlijke klantenkring die ze samen opbouwen.
• Er is een echte winstdeling, waarbij de maten ook verlies dragen.
• De maten beslissen samen over belangrijke zaken, zoals tarieven, investeringen en nieuwe maten.
• Tegenover opdrachtgevers werkt de maatschap zelfstandig: eigen werkwijze, eigen middelen, vervanging binnen de maatschap mogelijk.

Een maatschapsovereenkomst regelt onder meer de inbreng, de winst- en verliesverdeling, besluitvorming, toetreding en uittreding en wat er gebeurt bij ziekte of overlijden van een maat. Laat die overeenkomst door een specialist opstellen of nakijken: de gevolgen voor aansprakelijkheid en belastingen zijn groot.

Voor de opdrachten van de maatschap gebruik je een overeenkomst van opdracht waarin staat dat de maatschap het werk zelfstandig uitvoert en dat vervanging door een andere maat mogelijk is. Dat sluit aan bij hoe een maatschap hoort te werken.

Is het antwoord op een of meer vragen “nee”, kijk dan kritisch naar de constructie. Dat geldt ook voor samenwerkingsverbanden die geen maatschap heten, zoals collectieven of coöperaties van zzp’ers.

• Krijgt elke maat een deel van de winst, en draagt hij ook mee als er verlies is?
• Beslist elke maat mee over tarieven, investeringen en de toetreding van nieuwe maten?
• Kan een maat zich laten vervangen door een andere maat zonder toestemming van de opdrachtgever?
• Heeft de maatschap meerdere opdrachtgevers, of werkt iedereen feitelijk voor één partij?
• Werkt de maatschap met eigen middelen en een eigen werkwijze, of volledig volgens de instructies van de opdrachtgever?