Arbeidsovereenkomst of overeenkomst van opdracht? De juridische verschillen

Artikel 7:610 BW omschrijft de arbeidsovereenkomst als de overeenkomst waarbij de werknemer zich verbindt in dienst van de werkgever tegen loon gedurende zekere tijd arbeid te verrichten. Daaruit volgen drie elementen: persoonlijke arbeid, loon en een gezagsverhouding (“in dienst van”). Zijn ze alle drie aanwezig, dan is er een arbeidsovereenkomst, ongeacht hoe partijen hun overeenkomst noemen.

Persoonlijke arbeid en loon zijn bij de meeste zzp-opdrachten ook aanwezig: je doet het werk vaak zelf en je wordt betaald. Het onderscheid zit daarom meestal in het gezag, en sinds 2023 ook in de vraag of je je als ondernemer gedraagt.

In het Deliveroo-arrest (Hoge Raad 24 maart 2023) heeft de Hoge Raad uitgelegd hoe je beoordeelt of er een arbeidsovereenkomst is. Eerst stel je vast wat partijen feitelijk zijn overeengekomen en hoe zij de overeenkomst uitvoeren. Daarna kijk je of dat past in de wettelijke omschrijving van artikel 7:610 BW. Wat partijen wilden, bijvoorbeeld dat het géén arbeidsovereenkomst zou zijn, is daarbij niet van belang.

De Hoge Raad noemde gezichtspunten die kunnen meewegen. Geen ervan is op zichzelf beslissend; het gaat om het geheel.

• De aard en duur van de werkzaamheden.
• De wijze waarop de werkzaamheden en de werktijden worden bepaald.
• De inbedding van het werk en van degene die het uitvoert in de organisatie en bedrijfsvoering.
• Het al dan niet bestaan van een verplichting het werk persoonlijk uit te voeren.
• De wijze waarop de contractuele regeling van partijen tot stand is gekomen.
• De wijze waarop de beloning wordt bepaald en uitgekeerd, en de hoogte daarvan.
• De vraag of degene die werkt commercieel risico loopt.
• Of hij zich in het economisch verkeer als ondernemer gedraagt of kan gedragen, bijvoorbeeld door reclame, eerder werk als zelfstandige en meerdere opdrachtgevers.

Artikel 7:610a BW bevat een rechtsvermoeden: wie gedurende drie opeenvolgende maanden voor een ander tegen beloning wekelijks of ten minste twintig uur per maand werkt, wordt vermoed dat te doen op grond van een arbeidsovereenkomst. Dat vermoeden is weerlegbaar: de opdrachtgever kan aantonen dat er geen arbeidsovereenkomst is. Het verschuift wel de bewijslast, en maakt het voor een werker makkelijker om een arbeidsovereenkomst aan te nemen.

Vanaf 31 december 2026 komt daar een tweede rechtsvermoeden bij. Wie werkt tegen een beloning van ten hoogste €38 per uur, wordt vermoed dat te doen op grond van een arbeidsovereenkomst (art. 7:610aa BW). Dit vermoeden geldt niet bij particuliere opdrachtgevers en werkt alleen civielrechtelijk; de Belastingdienst toetst zelf. De opdrachtgever kan het weerleggen met feiten over de uitvoering.

• Arbeidsrecht: de werker heeft werknemersrechten, zoals loondoorbetaling bij ziekte, vakantiedagen, het wettelijk minimumloon en ontslagbescherming.
• Belastingen en premies: de opdrachtgever moet loonheffingen afdragen, ook met terugwerkende kracht.
• Verzekeringen: de werker valt onder de werknemersverzekeringen.
• Voor de werker: inkomen kan als loon worden aangemerkt in plaats van winst uit onderneming.

Leg vast wat je doet en oplevert, dat je zelf bepaalt hoe en wanneer je werkt (binnen redelijke afspraken over bereikbaarheid en planning), dat je je mag laten vervangen, dat je eigen middelen gebruikt en dat je ondernemersrisico draagt, bijvoorbeeld voor herstel van eigen fouten. Werk daar ook naar: geen vaste plek in de hiërarchie, geen beoordelingsgesprekken zoals bij werknemers, eigen facturen en meerdere opdrachtgevers.

Het contract is dus belangrijk, maar het is niet genoeg. Zie het als de vastlegging van een werkwijze die je ook echt hebt.

Een IT-specialist werkt twee jaar fulltime in het vaste ontwikkelteam van een verzekeraar, met dezelfde teamleider, dezelfde werkplek en dezelfde laptop als de werknemers, en declareert elke maand zijn uren tegen een vast tarief. Hij heeft geen andere opdrachtgevers. Dat beeld wijst sterk op een arbeidsovereenkomst, ook als er een overeenkomst van opdracht is getekend.

Een andere IT-specialist voert voor dezelfde verzekeraar een afgebakende koppeling uit, met een eigen plan van aanpak en een opleverdatum, op eigen apparatuur, naast twee andere opdrachtgevers, en herstelt eigen fouten zonder extra kosten. Dat past bij een overeenkomst van opdracht. Het verschil zit niet in het vak, maar in hoe het werk is georganiseerd.